شادگان ابتکار

- مراحل تدريس در ساعت درس تربيت بدني

بسمه تعالي

- مراحل تدريس در ساعت درس تربيت بدني

معلمان تربيت بدني قبل از ورود به كلاس فعاليتهاي لازم در ساعت آموزشي را سازماندهي كرده و بر مبناي اهداف تربيت بدني ، نياز دانش آموزان ، مدت كلاس ، وسايل و امكانات موجود ، شرايط جوي و … بهترين و بيشتر بازده را نصيب دانش آموز مي نمايند .
طرح سه مرحله اي تدريس يكي از طرح هاي سازماندهي و تنظيم ساعت آموزش تربيت بدني است . اين سه مرحله شامل موارد زير است :

1-   مرحله آمادگي

2-   مرحله پياده نمودن هدف آموزشي ( مرحله اصلي )

3-   مرحله بازگشت به حالت اوليه

بديهي است كه اين مراحل و انتخاب فعاليتهاي هر از آن به ديگري بستگي دارد . در صورتي يك ساعت درس تربيت بدني ( 45 دقيقه ) باشد و تقسيم بندي زماني آن بشرح زير خواهد بود .

 1-      آمادگي

مرحله آمادگي از دو بخش آمادگي سازماني و آمادگي بدني تشكيل يافته است .

الف – آمادگي سازماني

كه عبارت است از تعويض لباس ، تذكرات ، حضور و غياب ، ايستادن در صف و ستون كه در هر جلسه حدود 10 دقيقه را به خود اختصاص مي دهد .

ب – آمادگي بدني

اين بخش خود به دو قسمت تقسيم مي شود :

1-ب ) آمادگي عمومي يا گرم كردن : شامل انواع راه رفتنها ، دويدن ها و پرشها است در پايه اول بهتر است از حركات تقليدي و تشبيهي در اين بخش استفاده شود . زيرا دانش آموزان پايه اول به اين حركات علاقه دارند و كاملاً آنها را انجام مي دهند .

2-ب) آمادگي اختصاصي : در اين بخش از نرمشهايي كه مرتبط با هدف آموزشي كلاس است استفاده مي شود . به عنوان مثال اگر هدف آموزشي كلاس پرتابها باشد از نرمشهايي كه منجر به تقويت عضلات اندام فوقاني و مفاصل اين قسمت مي شود بايد استفاده كرد . در پايه اول اين حركات بيشتر تشبيهي بوده ولي در پايه هاي بالاتر    مي توان از شيرين كاريها ، حركتهاي مقاومتي ، حركات با طناب و نرمشهاي با وسيله و بدون وسيله استفاده كرد . اين دو بخش نيز 20 درصد را بخود اختصاص ميدهد .

2- مرحله پياده كردن هدف يا مرحله ي اصلي

هدف اصلي درس تربيت بدني در اين مرحله انجام مي شود . پس از توضيحات و آموزش لازم ، معلم از بازيهاي مختلف استفاده مي كند . در اين مرحله براي تقويت حركات پايه و مهارتهاي ورزشي ، از بازيهاي مختلف استفاده مي شود . بازيها علاوه بر تقويت حركات و مهارتها داراي خصوصياتي هستند كه مي توان از طريق آنها براي تقويت ابعاد عاطفي ، اجتماعي و شناختي كودكان نيز اقدام كرد . به عنوان مثال مفاهيمي از قبيل صداقت ، راستگويي ، مسئوليت پذيري ، مسئوليت ، تعاون و همكاري شناخت اشكال هندسي و غيره را مي توان در قالب بازيهاي مختلف آموزش داد . اين مرحله 50 درصد برنامه را بخود اختصاص مي دهد .

 3- مرحله بازگشت به حالت اوليه

در مرحله اصلي ، ضربان قلب و سرعت دستگاه گردش خون و تنفس دانش آموزان به اوج خود مي رسد از نقطه نظر عاطفي نيز احتمالاً تغييراتي به جهت برد و باخت و يا  برخوردهاي جسماني به وجود آمده است . يكي ديگر از نتايج فعاليتهاي انجام شده تعريق و نشستن گرد و غبار محيط بر بدن است به اين ترتيب اقداماتي در هر يك از اين مراحل بايد انجام شود تا دانش آموز آماده حضور در كلاس بعدي شود .

راه رفتن آرام و نفس گيري ، انجام حركات كششي براي آرام كردن ضربان قلب به دستگاه گردش خون و تنفس ، مروري بر آموزش انجام شده و ارائه تذكرات مهم بهداشتي ، اخلاقي و اجتماعي و غيره در اين بخش صورت مي گيرد . اين مرحله فرصت خوبي است براي ارائه نكات دانشي از قبيل رعايت نكات بهداشتي ، ايمني و … ميباشد . سپس دانش آموزان به امر نظافت و شستشو مي پردازند . اين مرحله نيز 20 درصد برنامه را بخود اختصاص مي دهد .

7- مديريت كلاس

آن چه كودكان در خصوص كلاس درس تربيت بدني ياد مي گيرند و آنچه در خارج از كلاس ، اتاق رخت كن به هنگام شست و شو و نظافت پس از كلاس درس مي آموزند ممكن است در تقابل با يكديگر و در واقع تركيبي از برداشت هاي مثبت و منفي باشند و لذا موارد زير را بايد به دقت در نظر گرفت :

قبل از آموزش

1-   معلم بايد لباس به تن كند كه امكان حركت آزاد را براي او فراهم كند .

2-   معلم بهتر است با هر كسي از دانش آموزان با ذكر نام ، سلام و احوالپرسي كند .

3-   كليه وسايل ورزشي كلاس بايد آماده شده باشد و موارديكه وي در نظر دارد تعليم دهد مشخص باشد .

مقررات اتاق رخت كن : در مدارس ما معمولاً اتاق رخت كن ، همان كلاس درس دانش آموزان است . دانش آموزان بايد البسه خود را در محل مشخصي در كنار هم قرار دهند و پي از خروج بهتر است معلم در كلاس را قفل كند .

البسه : استفاده از البسه ورزشي از نظر بهداشتي ضروري است . فعاليت با لباس معمولي به هيچ وجه توصيه نمي شود زيرا تعريق و عدم آزادي عمل مضرات فراواني را به همراه خواهد داشت . استفاده از شلوار گرم و لباس نخي و كفش ورزشي در حياط مدرسه براي پسران مشكلي نخواهد داشت . در مورد دختران نيز توصيه مي شود فضاي مناسبي كه امكان استفاده از چنين لباسي را براي آنان فراهم مي آورد ، مهيا شود .

معلم بايد از دانش آموزان بخواهد در فاصله هاي زماني معيين البسه ورزشي خود را بشويند و با لباس تميز در كلاس درس حاضر شوند . اهميت حفظ نظم ، آراستگي و پاكيزگي بايد مورد تاكيد واقع شود . البته تميزي محل نيز تاثير شگرفي بر انگيزش دانش آموزان دارد .

حضور و غياب : گرچه در سالهاي اوليه دبستان حضر و غياب ضرورت چنداني ندارد و معمولاً همه در كلاس حضور دارند ، ولي در پايه هاي بالاتر لازم است . با يكي از روشهاي زير به راحتي و به سرعت مي توان اين كار را انجام داد :

1-   توسط سرگروه : سرگروه موظف است افراد غايب را شناسايي كند .

محاسن : نوعي تمرين رهبري است و حضور و غياب با سرعت انجام مي شود .

معايب : امكان دارد به علل عاطفي سرگروه از ارائه برخي از اسامي خودداري كند يا اسامي و چهره ها را فراموش ميكند .

2-   از طريق تعيين محل استقرار : معلم نام و يا شماره اماكن خالي را يادداشت ميكند .

محاسن : روشي نسبتاً سريع براي حضور و غياب است و امكان انطباق اسامي با     چهره ها براي معلم بيشتر است .

معايب : امكان تمرين رهبري را از دانش آموز مي گيرد . در اين روش در قياس با روش سرگروه ها زمان بيشتري براي حضور و غياب صرف مي شود .

3-   حضور و غياب توسط معلم و خواندن اسامي

محاسن : معلم با صرف كمترين تلاش اسامي را مي آموزد .

معلم از حضور و غياب دانش آموزان اطمينان حاصل ميكند .

معايب : وقت گير است .

امكان تمرين رهبري توسط دانش آموزان را سلب مي كند .

حضور و غياب بايد در ابتداي ساعت كلاس درس انجام شود . اسامي افرادي كه فاقد لباس مناسب هستند نيز يادداشت شود .

4- استفاده بهينه از فضاي ورزشي

گرچه متخصصين حداكثر نفرات كلاس تربيت بدني در دبستان را 35 نفر ذكر        مي كنند ولي كمتر معلمي شانس آن را دارد كه در چنين كلاسي تدريس كند . بنابراين بايد راه هايي را اختيار كرد كه از كل فضاي آموزشي موجود به بهترين شكلي استفاده شود . اين تدبير به همراه استفاده از سرگروه براي گروه هاي انتخابي در هر كلاس معلم را قادر مي سازد كه گروه ها را در فضاي مشخص شده به گردش درآورد و به كار آنها به طور موثر نظارت كند . بدين ترتيب در يك فضاي ورزشي فعاليت هاي زيادي را مي توان به اجرا گذاشت .

1-4) روش هاي گروه بندي كلاس

در طي سال تحصيلي ، بايد از روش هاي گوناگوني براي گروه بندي دانش آموزان در كلاس درس تربيت بدني استفاده كرد زيرا فراهم شدن فرصت هاي شغلي مناسب براي گروههاي كاري ، جهت سرگروه يا كاپيتان شدن ، آنها را از نظر كسب مهارت هاي رهبري ، روحيه ورزشكاري و گسترش دايره ي دوستان رشد خواهد داد . گروه هايي كه ما مي توانيم پيشنهاد كنيم عبارتند از :

1-   گروههاي كلاسي كه براي دروس ديگر تعيين شده اند .

2-  گروههاي همگن از دانش آموزان ماهر و يا گروههاي ناهمگن متشكل از دانش آموز ماهر و كم مهارت . مهارت افراد از طريق تست يا مشاهده تعيين مي شود .

3-   انتخاب شماره هاي دوم ، سوم يا چهارم بر حسب تعداد نفرات كلاس

4-   انتخاب سرگروهها و دادن فرصت به آنها براي انتخاب تيم خود

5-   جدا كردن بلند قدها از بين گروههاي مختلف

6-    انتخاب تيم يا گروه توسط معلم

7-   انتخاب گروه بر حسب نوع تمرين خاص ( گروهي طناب بازي ، گروهي دراز و نشست و … انجام دهند )

8-   انتخاب سر گروه و خواستن از بچه ها براي استقرار پشت سر گروهها

9-   تقسيم يك دايره به دو گروه

10- تقسيم كلاس برحسب تعداد ، به عنوان مثال ده نفر اول به اين گوشه سالن و ده نفر به اين نقطه بروند .

11- در اين گروه بندي همانند مورد 10 عمل مي شود . لاكن دانش آموزان فعاليت و وسيله اي را كه ترجيح مي دهند انتخاب مي كنند .

در طي سال ، معلم بر كيفيت رهبري آزاد منشانه و وظايف و مسئوليت هاي كاپيتان تيم و يا سرگروه تاكيد مي كند .

 2-4) كنترل و جابجايي وسايل

اگر مسئول مستقيمي براي اين كار وجود نداشته باشد ، راهي براي آن بايد پيش بيني كرد . در هر يك از جلسات درس بايد يكي از شاگردان اين كار را برعهده بگيرد . قبل از شروع درس ابزار لازم بايد آماده شود تا از اتلاف وقت آموزش جلوگيري به عمل آيد .

عمل انتقال وسايل به كلاس بايد به راحتي و سرعت كافي انجام شود . چرخهاي دستي و جعبه هاي چرخ دار مي تواند در سهولت و سرعت حمل و نقل وسايل و نگهداري آنها موثر باشد .

3-4) ثبت وضعيت دانش آموزان

ثبت وضعيت دانش آموزان بايد عملي و كاربردي باشد و به عنوان وسيله ارزيابي پيشرفت دانش آموزان و محتواي برنامه و يا براي ثبت جزئيات اجرايي استفاده شود . اين كار بايد براي معلم وقت گير و انرژي بر نباشد . اين سوابق شامل : اطلاعات اساسي مربوط به بهداشت و سلامتي دانش آموز ، حضور در كلاس ، وضعيت فرد در كلاس درس ، گزارشات روزانه حوادث و ابزار و لوازم ، اتاق رخت كن و غيره باشد .

اين سوابق مي تواند در زمان حال يا آينده مورد استفاده قرار بگيرد و بايد در فايل مخصوصي نگهداري شود . فلسفه ثبت سوابق كار تراشي نيست . زيرا سوابق و گزارشهاي دقيق و با هدف براي آموزش موثر و مديريت كارآمد در كلاس بسيار مفيد است .

4-4) سازماندهي كلاس درس

كلاسهاي درس تربيت بدني عموماً بسيار پر ازدحام هستند . تعداد ايده آل دانش آموز براي يك كلاس 20 نفر است . اين تعداد نبايد از 35 نفر فراتر رود . كمبود وقت ، وسايل ناچيز و ابزار ناكافي به همراه تعداد زياد دانش آموز مشكلات بزرگي را براي معلم فراهم مي آورد . دقت در اتخاذ بهترين روش سازماندهي كلاس نتايج مفيدي را به همراه خواهد داشت .

دانش آموزان بايد معلم را در طراحي ، هدايت ، ارزيابي برنامه در هر كلاس ياري كنند . دردوره هاي ابتدايي بايد به دانش آموزان در خصوص آنچه كه بايد ياد بگيرند ، آنچه كه بايد انجام دهند و ارزيابي نتايج خودشان به تدريج مسئوليتهاي بيشتري داد . سازماندهي ماهرانه كلاس و طراحي خردمندانه درس ، هدف دار بودن آموزش هر دوره را براي دانش آموز و صحت آموزش و مفيد بودن آن تضمين خواهد كرد . كلاس را   مي توان به شكل صميمانه اما با كنترل شايسته هدايت كرد .

معلم مي تواند شروع و خاتمه مشخصي براي كلاس تعيين كند . وي مي تواند بچه ها را عادت دهد كه وقتي او صحبت مي كند گوش كنند و با شنيدن علامت شروع ، در يك دايره يا گروه و دسته قرار بگيرند و به همين ترتيب در آخر هر كلاس براي يك بحث و ارزيابي كوتاه از گروههاي معيني بنشينند . اين نكته نيز قابل تعمق است كه چون كودكان با هر معلم محدوديتها و آزاديهاي معيني را تجربه مي كنند .

بايد از اولين كلاس تا آخرين كلاس در يك سال از ثبات رفتار ، عدالت و روش بدون تغييري در كنترل گروه پيروي كنند . سازماندهي مناسب كلاس به دانش آموزان كمك ميكند تا احساس امنيت كرده و براي روبرو شدن با تجربيات جديد آماده باشند .

5-4) شيوه هاي استقرار در زمين ورزش

چون سازماندهي مجدد تيم ها براي انجام هارت ها يا بازيها وقت زيادي را تلف ميكند .  بايد به دانش آموزان ياد داد كه به هنگام فرمان معلم سريعاً در گروه هاي دلخواه مستقر شوند . گروه ها يا تيم هاي 6 تا 8 نفره معمولاً بهترين انتخاب هستند . استقرار هر گروه براي پوشش كامل زمين به معلم اين امكان را مي دهد كه كل نفرات كلاس را به طور موثر زير نظر بگيرد .

اشكال زير را دانش آموزان سريعاً ياد گرفته و سريعاً به اين شكل ها سازمان مي گيرند .

1-  استقرار بادبزني : دانش آموزان در برابر سرگروه به شكل بادبزني قرار مي گيرند . اين استقرار بخصوص در تمرين مهارت هايي مثل پرتاب ، دريافت و ضربه زدن به توپ در اندازه هاي مختلف موثر است . معلم به عنوان ناظر گروهها عمل ميكند .

2-  استقرار صفي : اين ساده ترين شكل استقرار براي مبتديان است . براي بازي هاي امدادي ، پرتاب به سبد و بازي هايي كه كودكان بايد نوبت را رعايت كنند مناسب است در صورت امكان در هر صف نبايد بيش از 5 نفر مستقر شوند .

3-  استقرار دايره اي : گروه مي تواند سريعاً از حالت بادبزني يا صفي به دنبال سرگروه خود به شكل دايره اي مستقر شوند . اين روش استقرار براي بازي هاي ساده و تمرين مهارت هاي توپي با كمك سرگروه كه در مركز مستقر است مناسب است او از وسط توپ را براي تك تك افراعضاي گروه پرتاب ميكند و در صورتي كه فردي خطا كرد مجدداً براي او پرتاب مي كند تا خطا تحصيح شود .

4-   استقرار گردشي : اين نوع استقرار براي تمرين پاس ( پرتاب و دريافت ) و ضربه زدن با پا بسيار مناسب است .

5-  استقرار زيگزاك : دو صف مقابل يكديگر قرار مي گيرند ، به ترتيب بازيكن 1 به 2 ، 2 به 3 توپ را پرتاب مي كند و به همين شكل ادامه مي يابد . اين نوع استقرار براي ضربات فوتبال ، واليبال ، پرتاب و دريافت مناسب است .

6-  استقرار (v ) : سرگروه رو به صف مي ايستد و با دادن علامت از شماره هاي 1 و 2 مي خواهد شكل وي ( v ) را بسازند . شماره هاي فرد به طرف راست و شماره هاي زوج به طرف چپ مي روند . اين نوع استقرار براي تمرينات مهارتي و عكس العمل به دستورات حركت به شكل رژه بسيار مناسب است .

7-  استقرار به شكل مربع : 4 گروه را به شكل مربع مستقر كنيد . اولي ضلع جنوبي ، دومي ضلع شمالي ، سومي ضلع شرقي و چهارم ضلع غربي را مي سازد . در طرف چپ گروه خود قرار مي گيرد . اين استقرار براي تمرين پاس ( پرتاب و دريافت ) و بازي هاي ساده اي مثل « وسطي » مناسب است .

8-  استقرار پراكنده : اين نوع استقرار به صورت تصادفي انجام مي شود و دانش آموزان مي توانند در هر جا كه مايلند ايستاده و يا بنشينند .
 

9- كاربرد گروهها

تشكيل گروهها را مي توان از نيمه اول سال اول دبستان شروع كرد . شكل ايده آل تشكيل گروه زماني است كه دانش آموزان به مرحله اي از رشد اجتماعي رسيده اند كه قادرند به راحتي در گروه حركت كنند . سرگروه را اولين بار معلم انتخاب ميكند ، اما به دانش آموزان بايد فرصت داد كه سرگروه را تا هفته دوم و سوم هر ثلث انتخاب كنند طول دوره سرگروهي را بايد معلم و دانش آموزان با توافق هم تعيين كنند . شرط سرگروه شدن برتري دانشي و مهارتي است . اين كارها نياز به زمان ، صبر و ثبات در تصميم گيري دارند تا رشد و توسعه يابند . در عين حال هر كودك بايد فرصت قرار گرفتن در وضعيت حساس را در كلاس در چند نوبت داشته باشد و به عنوان سرگروه و يا رهبر چند فعاليت خاص گزينش شود .

وظايف رهبر گروه عبارتند از:

1-   كنترل حضور و غياب اعضاء گروه

2-   كمك به معلم در برنامه ريزي روزانه ، هفتگي و سالانه

3-   كمك به معلم در نمايش حركات و كمك به اعضاء گروه جهت يادگيري فعاليت ها

4-   كمك به معلم و گروه جهت ارزيابي برنامه

5-   ارائه الگوهاي مناسب دوستي و جوانمردي ورزشي ( به عنوان مثال ) براي ديگران جهت پيروي از آنها .

6-    كنترل و انتقال ابزار ورزشي به داخل كلاس و بالعكس توسط گروه و كمك در تعمير آنها .

معلم واقعي به مرور وجودش براي كلاس كم رنگ و غير ضروري مي شود . پس از آن كه دانش آموزان تعدادي از بازي ها را فرا گرفتند بايد فرصت پيدا كنند كه بازي هاي دلخواه خود را انجام دهند و از طرف معلم نظارت شوند . روش هاس پيشنهادي براي اين كار عبارتند از :

1-  مشخص كردن فضاي بازي براي هر يك از گروه ها كه در همان محل مستقر     مي شوند . گروهها در اطراف سرگروه مستقر مي شوند و سرگروه بازي پيشنهادي از طرف معلم را كه گروههاي ديگر نيز انجام مي دهند با گروه خود انجام دهد .

2-  مشخص كردن فضاي بازي براي گروه 10 تا 15 نفره كه مي خواهند بازي خاصي را انجام دهند . تمامي افراد گروه آن بازي را در طول دوره انجام مي دهند . شكل ديگر اين روش آن است كه هر گروه كه از سه نفر تشكيل شده ، 2 يا 3 بازي از همان بازي هاي خاص را در طول دوره انجام دهد .

3-  تعيين يك سرگروه براي منطقه اي خاص و دادن فرصتي به يك دانش آموز براي انتخاب بازي يا بازي هاي دلخواهي كه تمايل دارد آنها را انجام دهد . دانش آموزان ديگر كه تمايل دارند آن بازي ها را با آن سرگروه خاص انجام دهند مي توانند به او ملحق شوند .

4-  به هر يك از گروهها و سرگروه آنها يك وسيله ورزشي اختصاص داده مي شود و تمام گروهها مجاب مي شوند كه هر يك از وسايل را در طول دوره مورد استفاده قرار دهند .

 10- دستوالعمل و اصول كلي روش تدريس تربيت بدني

1-  معلم تربيت بدني بايد توجه داشته باشد كه هر دانش آموز فرصت شركت عملي در فعاليتها و برنامه هاي ورزشي را داشته باشد . شركت عملي دانش آموزان در فعاليت هاي ورزشي يا هر رشته ديگر پايه و اساس يادگيري آنها را تشكيل مي دهد ؛ بدين معنا كه تا دانش آموزان عملاً به كاري نپردازند چيزي ياد نخواهند گرفت .

براي رسيدن به اين مقصود اول اينكه بايد وسايل ورزشي به اندازه كافي در اختيار دبير ورزش باشد تا فرصت براي استفاده فردي همه دانش آموزان فراهم شود . ثانياً شرط كار كردن دسته جمعي اين است كه دانش آموزان را بايد تا جايي كه امكان دارد به گروههاي كوچك تقسيم كرد تا كسي يا گروهي منتظر نوبت نباشد و بيكار نايستد . بيكار ايستادن و تماشاچي و منتظر بودن دانش آموزان در كلاسهاي ورزشي بايد از بين برود و يا به حداقل خود برسد .

2-   بايد دانش آموزان را هر چه زودتر به فعاليت واداشت تا انرژي آنان بيهوده تلف نشود .

3-  معلم تربيت بدني بايد همه دانش آموزان اعم از كودكان استثنايي و ناتوان يا دانش آموزان كم استعداد و داراي اضافه وزن را به فعاليتهاي ورزشي مشغول سازد و به هر يك از آنان بر مبناي وضع فكري و جسمي و احتياجاتش رسيدگي و نظارت داشته باشد و از آنان رفع اشكال كند .

4-  معمولاً در بعضي از بازيهايي كه با « خارج شدن » تعدادي از بازيكنان سر و كار دارد ، دانش آموزاني كه مهارت كمتري دارند و از ديگران ضعيفترند زودتر خارج مي شوند . معلم بايد سعي كند كه بازيكنان اخراجي هر چه زودتر به بازي برگردند تا مايوس و سرخورده نشوند . در اين قبيل بازي ها مربي خوب هيچ گاه تا آنجا پيش نمي رود كه با حذف بازيكنان قهرمان نهايي انتخاب كند . در امور تربيتي از قهرمان پروري بايد پرهيز كرد و سعي شود همه بر حسب استعداد خود حداكثر استفاده تعليماتي را ببرند .

5-  به دانش آموزان فرصت داده شود كه به فعاليتهاي ابتكاري و ابداعي بپردازند . دانش آموزان احتياج دارند كه روش و الگوي خود را به كار ببرند و پاره اي از مشكلات خود را با سليقه خود حل كنند . معلم بايد از اين انگيزه و غريزه دانش آموزان استفاده كند و فرصت بدهد كه نو آوري كنند و سليقه و طريقه خود را بيازمايند .

6-  بايد پاره اي از وقت كلاس صرف ارزشهاي اجتماعي دانش آموزان شود . پيشرفت درس در كلاسي كه تشكيلات منظم دارد و وجوه اجتماعي دانش آموزان مناسب است بيشتر حاصل مي شود .

7-  دانش آموزان براي صرف انرژي بيشتر به جست و خيز و دويدن نياز دارند . براي اين انگيزه آنان ، در برنامه هاي ورزشي بايد فرصت لازم در نظر گرفته شود .

8-  معلم تربيت بدني بايد به سر دسته ها و سرگروهها مسئوليت لازم و عملي براي رهبري بدهد و هر گونه مسئوليت تربيتي را كه از عهده انجامش برايند به آنان واگذار كند .

9-  دسته بندي يا گروه بندي ، براي فعاليتهاي گروهي و در عين حال تمرين رهبري روش موثري است . معلم بايد به تقسيمات گروهي توجه خاصي داشته باشد كه مقام رهبري را به نوبت بين دانش آموزان قسمت كند تا هر دانش آموزي برحسب استعداد خود فرصت رهبري را پيدا كند . اين تغييرات از نظر زماني در هر دو هفته يكبار توصيه مي شود .

10-   در گزينش گروهها طريقه اي به كار برود كه موجب ياس و سرافكندگي دانش آموزاني كه در آخرين نوبت انتخاب مي شوند نگردد . شيوه انتخاب گروهها نبايد به ضخصيت دانش آموزان لطمه وارد كند و معلم بايد اصول روانشناسي را در گزينش افراد به كار برد و مانع آن شود كه چند نفر سرگروه به دانش آموزان كلاس چشم بدوزند و بنا به ميل خود آنان را انتخاب كنند . گزينش افراد برحسب كارايي آنان موجب دلسردي افرادي مي شود كه مورد بي توجهي رهبران قرار مي گيرند و در آخرين مراحل انتخاب مي شوند .

11-   معلم تربيت بدني براي تشكيل جلسه گروه ، محل مناسب در نظر بگيرد و در ابتداي تشكيل هر جلسه هر گروه را تعيين كند و آن گروهها با حفظ فاصله از يك ديگر مستقر شوند . دانش آموزان در موقع نشستن بايد راحت و آزاد باشند تا دستورات معلم را به خوبي دريافت كنند و بحثهاي خود را به راحتي مطرح كنند .

12-   معلم تربيت بدني بايد علاقه دانش آموزان به وسايل ورزشي و حفظ و حراست از آنها را تشويق كند و به آنان ياد دهد كه از وسايل ورزشي مدرسه مانند وسايل ورزشي خود نگاهداري كنند .

13-   براي بردن و برگرداندن وسايل ورزشي ، روش و اصولي كه سهل و عملي باشد برقرار سازد تا دانش آموزان با پيروي از آن روش بتوانند در موقع لزوم به وسايل ورزشي دسترسي داشته باشند . معلم بايد طرز استفاده از وسايل ورزشي و بردن و آوردن آنها را به دانش آموزان ياد بدهد .

14-   معلم تربيت بدني بايد قبل از به كار بردن يك وسيله جديد ورزشي ، طرز به كار بردن و كار كردن با آن را آموزش دهد . اين دستورات بايد فوري و سريع انجام شود تا دانش آموزان بتوانند هر چه زودتر با آنها تمرين كنند .

15-   معلم تربيتي بايد طرحهايي به كار ببرد تا دانش آموزاني كه دسته جمعي مشغول فعاليت هستند با نظم و ترتيب و به سرعت به فعاليت ورزشي ديگري بپردازند .

16-    اگر زمين بازي با فواصل معين نقطه گذاري يا شماره گذاري شود از نظر ايجاد نظم و سرعت عمل دانش آموزان در قرار گرفتن در جاي براي تمرينات دسته جمعي بسيار موثر است .

17-   معلم تربيت بدني بايد در همه حال شخصيت دانش آموزان و نوآموزان خود را حفظ كند و براي آنان احترام قايل شود و اگر آنان در هنگام عمليات ورزشي خطايي مرتكب شوند ، نبايد با خشونت با آنان رفتار كند .

18-   هنگام ورزش همه دانش آموزان حتي المقدور از لباس ورزشي استفاده كنند و پس از پايان كلاس ورزش دوش بگيرند و خود را شستشو دهند .

19-   دانش آموزان به هنگام ورزش بايد از كفش مخصوص ورزش كه معمولاً داراي كف لاستيكي ضخيم و نرم است استفاده كنند .

20-   معلم تربيت بدني بايد بداند كه هر دانش آموز و نوآموز مطابق يا در حدود استعداد خود مي تواند فعاليت كند . مهم اين است كه دانش آموزان متوجه شوند كه موفقيت فقط در سايه سعي و كوشش به دست مي آيد . اگر جد و جهد نكند وقت خود را بيهوده صرف كرده است . معلم هم بايد دانش آموزان را به سعي و كوشش ترغيب كند و به دانش آموزان بياموزد كه هميشه در كارها كوشا باشند .

21-   اگر دانش آموزان دو به دو با هم كار كنند مي توانند مددكار يكديگر باشند و معلم بايد براي كار كردن دو نفري دانش آموزان با هم ، از قبل سابقه ذهني داشته باشد تا دو نفري را كه مي توانند با هم كار كنند و بيشتر از لحاظ فكري و ذوقي تجانس دارند را به عنوان همكار انتخاب كند .

22-   تقسيم كلاس به دو گروه هم توان از طريق گروههاي دو نفري آسانتر است و  مي توان گروههاي دو نفري را يكي در ميان به دو دسته تقسيم كرد . راه ديگر اين است كه پس از قرار گرفتن گروههاي دو نفري در يك رديف يك نفر از هر گروه دو نفري بنشيند و معلم تمام دانش آموزان نشسته را به عنوان گروه يا دسته 9 يك انتخاب كند و تمام دانش آموزان ايستاده نيز گروه دوم را تشكيل خواهند داد .

23-   استفاده همه دانش آموزان از يك سوت در هنگام داوري ، از نظر بهداشتي صحيح نيست . بنابراين يا بايد هر دانش آموزي كه داوري مي كند سوت خود را داشته باشد يا بايد سوتي را كه دانش آموزان به طور مشترك از آن استفاده       مي كنند در هر نوبت ضد عفوني كرد .

 11- سرپرستي و اداره كردن فعاليتهاي ورزشي

1-  اداره صحيح فعاليتهاي ورزشي مستلزم طرح قبلي است به طوري كه معلم قبل از اجراي فعاليتهاي ورزشي بايد بداند كه چه بايد بكند تا با توجه به وقت موجود بتواند حداكثر استفاده را به دانش آموزان برساند .

2-  اين مسئله از نظر فني مهم است كه معلم بتواند به موقع فعاليتهاي ورزشي را تغيير دهد تا براي دانش آموزان متنوع باشد و يك نوع فعاليت آنان را خسته نكند . در ورزش بايد از بازيها و شيرينكاري ها و مسابقه هاي مختلف به موقع استفاده كرد و از يكنواختي فعاليت ورزشي خودداري كرد . معلم بايد براي تغيير دادن ورزشهاي مختلف از نظرها و پيشنهادهاي دانش آموزان استفاده كند .

3-  معلم تربيت بدني بايد تا مي تواند در اجراي فعاليتهاي ورزشي كمتر از سوت خود استفاده كند . در مواردي لازم است سوت بلند و سريع بزند كه دانش آموزان را وادار به اطاعت از دستور كند و در واقع ، احترام به دستور را از طريق صداي سوت حفظ كند . اگر دانش آموزان از سنين پايين به صداي سوت توجه كنند و احترام بگذارند ، اول اينكه موجب ايجاد نظم در آنان خواهد شد و ثانياً احترام به صداي سوت در آينده از اتلاف وقت جلوگيري خواهد كرد . سوت فقط براي متوقف كردن فعاليت ورزشي بايد به صدا درآيد . ساير دستورات مربوط به بازي را مي توان به طور شفاهي يا با علامت ، اعلام و اخطار نمود . معني صداي سوت اين است كه      « بايستند و به مربي چشم بدوزند و به فرمان او گوش كنند » .

4-  فعاليت هاي ورزشي را كه جنبه مسابقه اي ندارد مي توان با علامتهاي دست رهبري كرد . مثلاً بلند كردن يك دستي يعني « فعاليت را متوقف سازيد » و بلند كردن هر دو دست يعني « دور من جمع شويد » و علامت دادن دست به طرف پايين يعني « بنشينيد » و علامت دادن دست رو به بالا يعني « بپا خيزيد » .

5-  در فعاليتهاي ورزشي ، فرمانهاي رسمي را فقط در مواقع لزوم و مسابقات مهم بكار ببرند . بعضي از ورزشها نيز مانند ژيمناستيك و حركات ورزشي به فرمانهاي رسمي و قطعي و سريع نياز دارد .

6-    موسيقي آرام در بعضي از ورزشها ، مانند شيرينكاريها و حركات زميني ميتواند مورد استفاده قرار گيرد .

7-  ارزشيابي در هر برنامه ورزشي لازم است و تنها از طريق ارزشيابي است كه معلم و متخصصين متوجه ميزان پيشرفت كار در ورزش خواهد شد .

8-   معلم تربيت بدني بايد گهگاه به دانش آموزان فرصت دهد تا به هر نوع فعاليت ورزشي كه علاقه دارند بپردازند .

9-  معلم تربيت بدني مي تواند در چند دقيقه اول ساعت ورزش توضيحات كافي درباره فعاليتهاي ورزشي به دانش آموزان بدهد و حتي چگونگي اجراي فعاليتهاي ورزشي را به كمك تخته سياه براي دانش آموزان روشن سازد .

10-   معلم تربيت بدني بايد فعاليتهاي ورزشي را از نظر حركات و مهارتهاي لازم آن تجزيه و تحليل كند تا دانش آموزان سريعتر به مباني آن ورزش و حركات و مهارتهاي مربوط به آن آشنا شوند .

11-   بهتر است معلم تربيت بدني در ارائه اصول و مباني  ورزش و آموزش آن بيش از اندازه سخت گير نباشد و به دانش آموزان فرصت دهد كه تجربه ها و نظرهاي خود را در يادگيري اصول و مهارتهاي ورزشي در نظر بگيرند .

12-   معلم تربيت بدني بايد در آموزش مقررات ورزشي ، موضوعات را واضح و صريح بيان كند و اگر شيوه هاي مختلفي در اجراي يك فعاليت ورزشي وجود دارد ، اقسام مختلف آن را توضيح دهد و برتري يك روش را به يادگيري با ذكر دليل بيان كند و به گونه اي عمل كند كه بيان درباره مقررات و مهارتهاي ورزشي مورد تعليم ، رسا و موفقيت آميز باشد .

13-   معلم تربيت بدني برنامه كار خود را طوري تنظيم كند كه دانش آموزان بلافاصله بعد از توضيح مقررات و فنون مربوط فعاليتها را شروع كنند و بين تدريس و اقدام عملي دانش آموزان فاصله اي كه موجب فراموشي آموزشهاي ورزشي آنان شود وجود نداشته باشد .

14-   معلم تربيت بدني هميشه نكات مهم و قهر فعاليت ورزشي را توضيح دهد و روي آن نكات بايد تاكيد كند . در هر ورزشي نكات ظريف و خاصي وجود دارد كه از نظر پيشرفت در آن ورزش بسيار موثر و مهم است . دانستن اين نكات براي دانش آموزان از نظر تبحر آنان در ورزش ضروري است .

15-   از بين بردن ترس دانش آموزان در استفاده از وسايل ورزشي بايد مورد توجه معلم تربيت بدني باشد . ابتدا فعاليتهاي آسان و ساده ورزشي و بتدريج فعاليتهاي پيچيده تر را به آنان بياموزد . در شروع يادگيري ورزش فرصت دهد كه دانش آموزان بدون جابجا شدن به ورزشهاي ساده بپردازند و كم كم مهارتهاي حركتي را كه مستلزم حركت و تغيير محل دانش آموزان باشد آموزش دهد .

16-    كلاس ورزش بايد با نشاط و شادي دانش آموزان همراه باشد . سر و صداي طبيعي دانش آموزان از علاقه مندي آنان به ورزش و لذت از فعاليتهاي ورزشي سرچشمه مي گيرد در حالي كه شلوغ كردن آنها در اثر بي نظمي و بي علاقگي و بي انضباطي آنان ايجاد مي شود .

17-   معلمان بايد موظف باشند كه علاقه مندي آنان به يك يا چند فعاليت ورزشي ، بر برنامه هاي ورزشي كه با دانش آموزان اجرا مي كنند سايه نيفكند ، زيرا ورزشكاران كه شامل مربيان ورزش هم مي شوند بيشتر مايلند به فعاليتهايي بپردازند كه در مورد آنها بيشتر مي دانند و آنها را بهتر انجام مي دهند .

18-   تربيت صحيح نتيجه محيط تربيتي خوب و سالم و طرح ريزي شده است و بيهوده و خود به خود حاصل نمي شود . ورزشهاي امدادي كه به همكاري بيشتر احتياج دارد بهترين مثال اين موضوع است . در اين گونه ورزشها دانش آموزان بايد همكاران را به معناي واقعي فرا گيرد و به كار ببرد و به طور دقيق مقررات را اجرا كند و منطبق با ظرفيت و استعداد و مهارت اعضايتيم خود قدم بردارد در حالي كه اگر دانش آموزان آموزش واقعي نديده باشد و درست تربيت نشده باشد به جاي فعاليت و همكاري صادقانه تقلب مي كند و از عقب ماندگي تيم خود عصباني     مي گردد و به طور كلي بردن به هر شكلي براي او هدف اصلي ميشود بدون اينكه جهات تربيتي رسيدن به پيروزي را رعايت كند و به آن اهميت بدهد .

19-   ادب و نزاكت و بازي صادقانه و حفظ امانت از هدفهاي مهم ورزش است كه مربيان بايد از ابتداي كودكي در نوجوانان ايجاد و تقويت كنند . اين نكات به قدري مهم است كه معلمان تربيت بدني بايد در آموزشهاي ورزشي خود از فرصتهاي مناسب براي ايجاد و تقويت اين صفات در دانش آموزان استفاده كنند و اين صفات انساني و اجتماعي را از راه ورزش در روحيه نوجوانان بگنجانند .

20-   معلم تربيت بدني بايد اصول علم حركات را در آموزش خود رعايت كند و مهارتهاي ورزشي را با در نظر گرفتن وضع جسماني و روحي دانش آموزان و ارتباط فنون ورزشي با يكديگر به آنان بياموزد .

پايان